Bugünkü Darkale yerlesime eski yapisal özelliklerini muhafaza etmekte olup,Soma ovasina hakim Tuzlu, Temni ve Asarli tepeleri olarak bilinen dogal yükseltilerden Asarli tepenin Dibekderesi ile, çokluca çayi arasinda kalan yamaci üzerine kurulmus bir köydür. Mindervis, Kirkoluk ve Ulu kapi diye anilan kapidan veya kapilardan girildigi bilinmektedir. Osmanli döneminde kaza merkezi olan Darkale simdi küçük bir köy yerlesimidir. Darkale köyünün günümüze kadar gelen evlerinin konumu, mimarisi ve sokak dokusu Osmanli devri özelliklerini tasimaktadir.
Çokluca çayini izleyen bir yol ile Soma'ya baglanan Darkale'nin en dikkate deger özelliklerinden biri dogalliginin bozulmamis olmasi ve yesil bir bitki örtüsüne sahip olmasidir.
Ilçe merkezi ile ulasimi saglayan yolun paralelinde devam eden derenin yataginda, köye girisin sol tarafinda, yakin zamana kadar kullanilmakta olan, bugün kendi haline terk edilmis bir hamam yer alir. Hamamin ayakta kalan soyunma mahallinin dört duvari yaninda kubbeli olan halvet ve yikanma yerleri ise oldukça iyi durumdadir. Köy yolu Kirkoluk Camii önünde asirlik ve görkemli çinar agaçlari ile son bulur.
Darkale köyüne özellik veren en güzel ve önemli yapilardan biri olan Kirk oluk camii zemin arti tek katli yigma bir yapidir. Camii kismen tonozlarin tasiyici ayaklari üzerine oturur.Son cemaat mahallini ise iki ahsap ayak, bir tas yigma ayak tasimaktadir. Birinci kat caminin ibadet mekani olarak kullanilmakta ve son cemaat yerine sonradan betona dönüstürülmüs merdivenle çikilmaktadir. Zemin katta tonoz üzerindeki bos hacimler depo olarak kullanilmaktadir. Zeminin sol tarafinda orjinalligini muhafaza eden ve camiye de isim veren Kirkoluk çesmesi bulunmaktadir. Caminin pencere üstleri ve son cemaat yerinin ahsap ayaklari üstündeki kemerler, renkli çiçek motifleri ile süslüdür. Bagdadi çitalar üzerine siva yapilarak tespit edilmis resimler hale hazirda bakimsiz ve kismen dökülmüs durumdadir. Tescilli cami XVII.Yüzyil Osmanli mimarisi özelliklerini tasir. Kirkoluk caminin yaninda bulunan bugün çamasirlik denilen eski yapi halen islerligini sürdürmektedir. Köy içine dogru çesitli eski eserlerle süslenmis yol, köyün en yüksek noktasina kadar devam etmekte ve buradaki minareli cami ile son bulmaktadir. Söz konusu cami XVI. Yüzyilla tarihlenebilecek minaresi ile orjinalligini devam ettirmektedir. Minarenin sekizgen kürsüsündeki devsirme malzeme, buradaki yerlesmenin Islami devirlerin çok öncesine kadar gittigini gösteren en önemli kanittir.
Darkale'de Osmanli dönemine tarihlenen sivil mimari yapilanma cografi konum ve iklimin verdigi imkanlar yaninda geleneksel anlayisa göre sekillenmistir. Dag ve yayla evleri olarak niteleyebilecegimiz buradaki konutlara yer, isçilik ve malzeme kisitligi daha basit ama orijinal ve tarihsel bir görünüm kazandirmistir.
Darkale evlerinin en büyük özelligi bitisik olmalaridir. Duvarlarin içinde hatillar ve bunlari baslayan kusaklarin uçlarin kesilmeden birakilmistir. Böylece duvar sathindan ayrilan bu agaçlar mimariye farkli bir görünüm kazandirmistir. Evlerin tasiyici sistemi yigma tastir. Duvar ve siva harci olaraktan çorak denilen sadece toprakla yapilmis çamur kullanilmistir.
Konutlar çogunlukta zemin + bir kattir. Zemin kat evin temelini olusturur kapidan girilen ilk mekana hayat denir. Bazi evlerde ise ara kat mevcut olup hayat tabir edilen mekandan ara kata ahsap merdivenle çikilmaktadir. Iç avlunun zeminin çogunlukla tas kaplamalidir. Bu yüzden taslik veya avlu adini almaktadir. Iç avluda genellikle ocak, ambar, ahir ve kiler bulunmaktadir. Ahirlarin sokaga açilan bir kapisida bulunmaktadir.
Evlerin içlerindeki açik sofalar ve odalar ahsap kaplama olup badana ile sivalidir . Iç hacimler avludan ve sofadan gelen isikla iç açici bir görünümdedir kullanisli iç taksimata sahip bulunan evlerin çogunda iç avluda zeminden ayrilarak direkler üzerine oturtulan ahsap tek kollu bir merdivenle açik sofalara çikilmaktadir . Sofa çevresi odalarla çevrili olup sokaga bakan tarafi ise ahsap kafes panolarla kismen kapatilmistir . Kafeslerin tümü kemerli revak görünümünde olup renkli bitki motifleriyle süslüdür . Bu renkli bitki motifleri bazi evlerin tepelerinide süslemektedir. Evlerin en önemli ögeleri odalaridir .Odalar çesitli fonksiyonlarda kullanima özelligine sahip büyüklüktedir .iç avluda zeminden ayrilarak direkler üzerine oturtulan ahsap tek kollu bir merdivenle açik sofalara çikilmaktadir . Odalarda ahsap yüklükler , rafli dolaplar ve tabakliklar bulunmaktadir. Pencereler sade olmakla birlikte bire iki nispetinde ölçülü ahsap pervazli giyotin detaylidir. Dis cephe pencereleri ahsap kafesli, ahsap parmaklikli oldugu gibi ahsap kapaklar korunma elamani olarak kullanilmistir. Sofa ve iç avluya bakan pencerelerde ahsap çif kanatlar kullanilmistir.
Evlerin çati kontrüksiyonu, düz-besik çati karisimi görünümündedir. Besik çati, yeni ele alinmis çati örtüsü olup kiremit ile kaplidir. Düz çatilarda eski köy evlerinin degisiklige ugramamis sekli ,toprak örtüdür. Toprak örtülerde çati kirisleri duvarlar üzerine düzgün araliklarla dizilmis olup bunlarin üzeri çali veya sazlarla kaplanmis kalin çamur tabakasi ile sivanarak örtülmüstür.
Sokak kapilari sade görünüslü ekseriya çift kanatli ahsaptir . Kapilar taslik tabir edilen iç avluya açilir. Çift kanatli kapilarla ayni cephede sokaga bügün islerligini yitirmis küçük çesme yalaklarina rastlanmaktadir. |
Antik yazarlarin bahsettigi ve sikkeler üzerinde görülen Gharma-Gherme isminden Soma dolaylarinda antik bir yerlesim oldugu ve kurulusunun I.Ö.2. yüzyilin baslarina kadar gittigi bilinmektedir. Kesin olarak lokalize edilmemis bu yerlesmenin Soma'nin güneyinde dogal set gibi yükselen Tuzlutepe'de kale kalintilarindan, Asartepe'de ve Bagarasi mevkiinde yapi kalintilarini rastlanilmasi nedeniyle bugünkü(Tarhala) Darkale köyü ve civarina rastladigi düsünülebilir.Burada yapilacak detayli bir yüzey arastirmasi sonucunda bölgenin tarihsel geçmisini somut verilerle ortaya çikarmak mümkün olabilir. Simdi Ankara Milli Kütüphanede muhafaza edilmekte olan Manisa mahkeme-i Ser'iyye sicillerinden 1596 yilina ait (cilt:19.varak 181'de) olan bir sicilden 434 yil öncesinde Darkale'nin Tarhala adli bir kaza merkezi oldugu anlasilmakta, Tarhala sözcügünün de ''Hendekler, Arklar ve Tabyalar''anlamina gelen ”Tafralar ve ya Tifrala''sözcügünden geldigi ileri sürülmektedir. Darkale adi ise ‘'Salname-i Osmani''de geçmektedir.